Καλλιτέχνες → ΠΑΠΑΒΡΑΜΙΔΗΣ ΝΙΚΟΣ
Πληροφορίες
Ιδιότητα: Λύρα, Στιχουργός, Συνθέτης, ΤραγούδιΚαταγωγή: Αργυρούπολη, Κρώμνη
Ημ/νία γέννησης: 1907
Ημ/νία θανάτου: 1995
Πόλη διαμονής: Δραπετσώνα, Πειραιάς
Χώρα διαμονής: Ελλάδα
Μουσικό ποντιακό αρχείο: https://bit.ly/PapavramidisNikos
Playlist Radio Trapezounta: https://bit.ly/NikosPapavramidisYT
Βιογραφικό
Ο Νίκος Παπαβραμίδης (1907–1995) υπήρξε κορυφαίος Πόντιος λυράρης και τραγουδιστής και ένα από τα σημαντικότερα στελέχη των ποντιακών ραδιοφωνικών εκπομπών. Γεννήθηκε το 1907 στην Αργυρούπολη του Πόντου, με καταγωγή από την Κρώμνη, και μεγάλωσε στην Τραπεζούντα, όπου ο πατέρας του εργαζόταν αρχικά ως κουρέας και αργότερα ως ιδιοκτήτης καφενείου.
Από πολύ μικρή ηλικία έδειξε έντονη κλίση στη μουσική και στην ποντιακή λύρα, κατασκευάζοντας μόνος του το πρώτο του όργανο με πρόχειρα υλικά. Όταν ο πατέρας του αντιλήφθηκε το πάθος του, του παρήγγειλε μια κανονική λύρα από μαραγκό. Η αφοσίωσή του στη μουσική ήταν τέτοια ώστε συχνά παραμελούσε το σχολείο, γεγονός που αποτυπώθηκε στη χαρακτηριστική φράση του δασκάλου του: «Τα γράμματα φαντάγματα υιέ μ’, την λύραν παίξον».
Το 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, η οικογένεια Παπαβραμίδη εγκατέλειψε τον Πόντο. Μετά από μια δύσκολη περίοδο στη Μακρόνησο, εγκαταστάθηκαν στη Δραπετσώνα του Πειραιά, όπου ο Νίκος έζησε το υπόλοιπο της ζωής του. Σε συνθήκες φτώχειας, εργάστηκε ως κουρέας για να επιβιώσει, χωρίς ποτέ να εγκαταλείψει τη μουσική. Συχνά άφηνε το μαγαζί του για να παίξει σε πανηγύρια και γλέντια, μέχρι που η αφοσίωσή του στη λύρα έγινε αποδεκτή από το οικογενειακό του περιβάλλον.
Σύντομα καθιερώθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους λυράρηδες της εποχής του. Έπαιξε σε αμέτρητα γλέντια, γάμους και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ υπήρξε από τους πρώτους Πόντιους μουσικούς που εμφανίστηκαν στο ραδιόφωνο της Αθήνας. Ήταν επίσης ο πρώτος που ηχογράφησε ποντιακή μουσική σε δίσκο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδεικτικός σταθμός στη δισκογραφία του είναι ο δίσκος «Νίκος Παπαβραμίδης» (LP, 1969).
Σημαντική υπήρξε η συνεργασία του με τη Δόμνα Σαμίου, τόσο στον δίσκο Chants des Akrites (Ocora, 1982), όσο και σε συναυλίες την περίοδο 1979–1980. Στο αρχείο της Δόμνας Σαμίου σώζεται ηχογραφημένο απόσπασμα από την εκπομπή Από παντού της Ελληνικής γης (ΕΡΤ, 11/12/1982), όπου τον παρουσίασε ως έναν από τους τελευταίους αυθεντικούς φορείς της ποντιακής παράδοσης, τονίζοντας τη σταθερή του άρνηση να αλλοιώσει τις μελωδίες με ξένα όργανα ή υπερβολική ένταση.
Ο Νίκος Παπαβραμίδης υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Ποντίων Πειραιά και ακούραστος δάσκαλος της ποντιακής μουσικής. Με το παίξιμό του κράτησε ζωντανή την παράδοση στις γειτονιές της Δραπετσώνας, του Πειραιά και του Κερατσινίου. Ανάμεσα στις σημαντικές στιγμές της πορείας του συγκαταλέγεται η εμφάνισή του στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων το 1962, καθώς και η συμμετοχή του σε εκδηλώσεις της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.
Ο ίδιος έλεγε χαρακτηριστικά:
«Κάθαν ώραν και στιγμήν αγαπώ τη λύρα… κι άμον ν’ αποθάνω, θέλω να ακούω τη λαλίαν τη λύρας ακόμαν και σο ταφί μ’».
Έφυγε από τη ζωή το 1995, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη μουσική παρακαταθήκη. Ο ήχος της λύρας του παραμένει ζωντανός στη μνήμη και στην καρδιά του ποντιακού ελληνισμού.
Nikos Papavramidis (1907–1995) was a leading Pontian lyra player and singer and one of the most important figures in Pontian radio broadcasting. He was born in 1907 in Argyroupolis of Pontos, with roots in Kromni, and grew up in Trapezounta, where his father worked as a barber and later as a café owner.
From an early age, he showed a strong inclination toward music and the Pontian lyra, even crafting his first instrument from simple materials. Recognizing his son’s passion, his father eventually commissioned a proper lyra from a craftsman. His devotion to music was so strong that he often neglected school, prompting his teacher to remark: “Letters are shadows, my son—play the lyra.”
In 1923, following the population exchange, the Papavramidis family was forced to leave Pontos. After a harsh period on Makronisos, they settled in Drapetsona, Piraeus, where Nikos spent the rest of his life. Living in poverty, he worked as a barber to survive, while music always remained his true calling. He frequently left his shop to play at festivals and celebrations, eventually earning acceptance for his unwavering devotion to the lyra.
He soon emerged as one of the most important Pontian musicians of his generation. He performed at countless weddings, feasts, and cultural events and was among the first Pontian artists to appear on Athenian radio. He was also the first to record Pontian music on disc after World War II. A landmark in his discography is the LP “Nikos Papavramidis” (1969).
A significant chapter of his career was his collaboration with Domna Samiou, notably on the album Chants des Akrites (Ocora, 1982) and in concerts between 1979 and 1980. In her archive is preserved a recording from the radio program From All Over the Greek Land (ERT, December 11, 1982), where Samiou described Papavramidis as one of the last authentic bearers of Pontian musical tradition, praising his refusal to distort melodies with foreign instruments or excessive amplification.
Papavramidis was a founding member of the Society of Pontians of Piraeus and an untiring teacher of Pontian music. Through his playing, he kept the tradition alive in Drapetsona, Piraeus, and Keratsini. Among the highlights of his career were his performance at the ancient theater of Philippi in 1962 and his appearances at events organized by the Euxinos Club of Thessaloniki.
He passed away in 1995, leaving behind a priceless musical legacy. The sound of his lyra continues to resonate in the collective memory and hearts of the Pontian people.
Διπλωματική Διατριβή «Λυράρηδες του Πόντου γεννημένοι πριν το 1920» (Ι. Τσανασίδης, 2019)
Δισκογραφίες - Ηχογραφήσεις
ΤΟΞΑΡΕΑΣ ΑΜΑΡΑΝΤΑ (2019)
ΑΣ ΣΗΝ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΝ ΣΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΝ (2010)
ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ Νο2 (2008)
Paralogues - Chants Traditionnels - Grèce (2006)
ΡΩΜΑΙΪΚΑ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ (2005)
ΕΙΚΟΣΙ ΠΟΝΤΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ (1998)
ΧΟΡΟΝ ΚΑΙ ΤΡΑΓΩΔΙΑ (1996)
Greece Traditional Music / Grece Musique Traditionelle (1990)
Melophone ME 3074 (1970)
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ (1969)
Columbia DG 6816 (1950)
His Master's Voice AO 2910 (1950)
His Master's Voice AO 2506 (1939)
Columbia DG 6403 (1938)
Parlophone B-21826 (1935)
Columbia DG 492 (1933)
Columbia DG 490 (1933)